Demir eksikliği, vücutta yeterli miktarda demir minerali bulunmadığında ortaya çıkar. Bu, kırmızı kan hücrelerinin (alyuvar) sayısının azalmasına yol açar ve “kansızlık” ya da “anemi” dediğimiz bir duruma yol açar.

Demir eksikliği nasıl giderilir?

Öncelikle demir eksikliğinin kaynağını belirlemek ilk aşama olmalıdır. “Yetişkinlerde demir eksikliğinin yaygın nedenleri arasında diyetinizde yeterince demir almamak, kronik kan kaybı, hamilelik ve yoğun egzersiz yer alır Demir düşüklüğü eğer şiddetli bir düzeyde değilse demir yönünden zengin besinlerle telafisi sağlanabilmektedir. Öncelikle demir açısından zengin besinleri tüketmek gerekmektedir.

Demir eksikliği, dünyadaki en yaygın beslenme eksikliğidir. Özellikle kadınları etkiler. Demir, insan vücudu için gerekli minerallerden biridir ve tüm hücre tiplerinde bulunur. Demir eksikliği, vücuttaki tüm fizyolojik işlevleri etkiler ve sağlık sorunlarına neden olur.

Bunlar; kırmızı et, kümes hayvanları, deniz ürünleri, baklagiller, ıspanak, tofu olarak sıralanabilir. Bu besinleri tüketirken diyetinize portakal, greyfurt gibi, C vitamini yönünden zengin içerikleri eklerseniz, demir emilimini kolaylaştırmış olursunuz. Ayrıca demir döküm tavada veya tencerede yemek yapmak da demirin bir kısmının vücudunuza aktarılmasını sağlamaktadır (3). Öte yandan “yemekle birlikte veya yemekten hemen sonra çay içmekten kaçınma da demir emilimini arttırmaya yardımcı olabilir.

İnsan vücudu demirin büyük bir bölümünü tutar, ancak telafi edilmesi gereken günlük kayıplar da vardır. Ortalama olarak, bir yetişkin vücudunda 1 ila 3 gr arasında demir depolanır. Ölü hücrelerin atılımıyla her gün yaklaşık 1 mg demir kaybedilir. Menopoz öncesi kadınların ortalama günlük kayıpları yaklaşık 2 mg'dır. Büyüme ve ergenlik döneminde sürekli artan demir ihtiyacı olur. Ayrıca plasenta ve fetüsün gelişimi için hamile kadınların hamilelik sırasında yüksek demir ihtiyacı vardır.

 

Demir için ortalama günlük gereksinim yetişkin bir erkek için 7 mg ve yetişkin bir kadın için 12 mg'dır. Bu değerler önerilen minimum alım değerleridir.

Demir vücutta ne için kullanılır?

Demir, insan vücudunun temel işlevlerinde yer alır. Ana işlevi, kandaki oksijenin taşınması ve oksijenin kasta depolanmasıdır.

Demir, kırmızı kan hücrelerinde bulunan bir protein olan hemoglobinin bir bileşenidir. Bu protein, oksijenin akciğerlerden tüm organlara taşınmasına yardımcı olur. Demir olmadan insan vücudu hemoglobin oluşturamaz ve bu nedenle artık bu hayati taşıma işlevini yerine getiremez.

Hemoglobinde olduğu gibi demir başka bir proteinin yapısına daha girer: Miyoglobin. Miyoglobin, kaslarda oksijen depolamaktan sorumludur. Bu depolama, uzun süreli fiziksel aktivite sırasında kasların yeterli oksijenlenmesini sağlar.

İnsan vücudunda bulunan demirin üçte ikisi dolaşımdaki kırmızı kan hücrelerinin hemoglobininde bulunur ve yüzde 15'i kaslardaki miyoglobine bağlı bulunur. Demirin geri kalan yüzde 8'i, vücudun ihtiyaç duyduğu enerjiyi sağlamak için oksidatif metabolizma reaksiyonlarına katılır. Demir ayrıca dokulardaki demir akışlarını kontrol ederek bağışıklığın korunmasında rol oynar.

Demir eksikliğinin nedenleri

Demir eksikliği, uzun bir süre boyunca vücudun ihtiyaçlarını karşılayacak demirin alınmaması ve demir depoları yeterli gelmediğinde ortaya çıkar. Demir eksikliğinin ortaya çıkmasının birkaç farklı nedeni vardır.

Kronik kan kaybı (kadınlarda menstrüasyon gibi), paraziter hastalıklar ve bağırsaklarda gizli kanama demir eksikliğine neden olabilir. Daha yüksek demir ihtiyacına neden olan durumlar da demir eksikliğinin nedeni olabilir. Hamilelikte plasentanın gelişmesiyle birlikte, büyüme döneminde, ergenlik döneminde özellikle büyümeye ek olarak adet gören genç kızlarda demir ihtiyacı artar.

Yoğun fiziksel egzersizler de demir ihtiyacını artırır. Kas oksijenlenmesine daha fazla ihtiyaç duyulan dayanıklılık sporlarında çok fazla demire ihtiyaç duyulur. Bu nedenle de demir eksikliği yaşanabilir. Düşük demir alımı da demir eksikliğine yol açar. Özellikle yeterince çeşitli olmayan bir diyet demir eksikliğine neden olabilir. Araştırmalar turşunun bir faydasını daha ortaya çıkardı! Beyniniz için K vitamini koruma kalkanına dönüşüyor

Demir eksikliğinin 10 belirtisi

Demir eksikliğinin ana sonucu dolaşımdaki hemoglobin miktarının azalması olan anemidir. Anemi , kandaki hemoglobin düşüşü ile tanımlanır. Kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobin oksijeni akciğerlerden organlara taşır. Anemilerin yüzde 50'si, dünya çapında yaklaşık 1 milyar insanı etkileyen demir eksikliği anemisidir.

Anemi olsun ya da olmasın, demir eksikliğinin belirtilerine dikkat edilmelidir.

1. Yorgun ve zayıf hissetmek

Yorgunluk demir eksikliğinni en yaygın belirtisidir. Peki, bu yorgunluğun nedeni nedir? Yorgunluğun nedeni vücudunuzda dolaşan oksijen eksikliğidir. Aneminiz olduğunda, hayati organlara oksijen taşımak için daha az kan hücreniz olur. Bu oksijen eksikliği yorgunluk, baş ağrısı ve halsizlik gibi belirtilere neden olur.

2. Egzersiz sırasında nefes darlığı

Demir eksikliği durumunda vücudunuz aktif olduğunda ihtiyaç duyduğu oksijeni alması zordur. Bu nedenle demir eksikliğinin en yaygın belirtilerinden biri, yapılabilen egzersiz seviyelerinin azalmasıdır. Demir eksikliğinde, birkaç ay önce zorlanmadan yapabildiğiniz tempolu bir yürüyüş sırasında nefesiniz kesilebilir.

3. Huzursuz bacak sendromu

Huzursuz bacak sendromu adı verilen bir durum, ayaklarınızı hareket ettirmek için bilinçsiz bir dürtü ile sonuçlanan bir karıncalanma hissi yaratır ve bu da genellikle uykusuzluğa ve geceleri huzursuzluğa neden olur. Bu, demir eksikliğinin en sıra dışı belirtilerinden biridir.

4. Eller ve ayaklarda soğukluk

Vücut azalan kırmızı kan hücrelerini kalp, beyin ve karaciğer gibi en önemli yerlere yönlendirdiğinden, soğuk el ve ayaklar demir eksikliği yaşandığının bir işaretidir.

5. Baş dönmesi hissi

Demir eksikliği anemisi baş dönmesine neden olabilir. Baş dönmesi, vücudunuzun sizi uzanmaya ve kalbinize veya beyninize daha fazla oksijen gitmesine izin vermeye çağırdığı bir işaret olabilir.

6. Garip şeyler yemek istemek

Garip şeyler yeme arzusu (pika olarak bilinir) da demir eksikliği anemisi belirtisidir. Kil, buz ve toprak, insanların demir eksikliği yaşadığında aniden yemek isteyebilecekleri olağandışı şeylerden bazılarıdır.

7. Daha sinirli hissetmek

Daha önce sizi hiç rahatsız etmeyen şeyler sizi giderek daha fazla rahatsız ediyorsa, demir takviyesine ihtiyacınız olabilir. Demir eksikliği vakalarında sinirlilik oldukça yaygındır. Bu durumun nedeni tam olarak bilinmemektedir ancak oksijen kaynağındaki azalma ile ilgili olabileceği düşünülmektedir.

8. Ağız yaraları

Diliniz ve ağzınız vücudunuzda neler olup bittiğinin iyi göstergeleridir. Ağzınızın her iki tarafındaki ağız ülserleri ve çatlaklar, demir eksikliğinin oldukça yaygın belirtileridir. Bu, ağza giden kan akışındaki azalmadan kaynaklanır.

9. Cilt, saç ve tırnak sorunları

Vücudun, oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinde bir protein olan hemoglobini yapmak için demire ihtiyacı vardır. Demir eksikliğiniz varsa hemoglobin seviyeleriniz düşer ve sonuç olarak normalden daha solgun görünürsünüz. Cildiniz vücudunuzun solan tek parçası değildir, diş etleriniz, göz kapaklarınızın iç kısmı veya dudaklarınız ve tırnaklarınız da solgunlaşabilir.

Demir eksikliği vakalarında olağandışı olmayan bir başka belirti de kaşık tırnaktır (koilonişya). Tırnaklar kırılgan hale gelir, kolayca çatlar ve şekilleri değişir. Başka bir belirti de tırnaklarda çeşitli çizgilerin belirmesidir. Demir eksikliği saç dökülmelerine de neden olabilir, çünkü saç köklerine yeterli oksijen gidemez.

10. Baş ağrısı

Düzenli olarak baş ağrısı çekiyorsanız, demir eksikliği anemisi bunun nedeni olabilir. Aneminiz olduğunda, hayati organlara oksijen vermek için daha az kan hücreniz olur. Bu oksijen eksikliği baş ağrısı gibi durumlara neden olabilir.

 

Baş dönmesine iyi gelen pratik yöntemler! Baş dönmesi nedenleri

Çocuklar da demir eksikliği nasıl giderilir?

Çocuklarda da tıpkı yetişkinlerde olduğu gibi demir eksikliğinin farklı nedenleri olabilmektedir. Kötü beslenme, dengesiz vegan veya vejetaryen beslenme, başka hastalıklar çocukta demir eksikliği anemisine yol açmış olabilir. Demir eksikliği anemisinin çocuklarda bilişsel ve fiziksel gelişimi etkilediği gözlemlenmiştir. Aynı zamanda çocuklukta egzersiz için enerjisizlikten kaynaklanan obezite gibi sorunların da ortaya çıkabileceği öngörülmektedir.

Demir, çocukluktaki büyüme atakları ve gelişimi için gereklidir. Yeterince demir alamayan çocuk bilişsel ya da motor problemleriyle karşılaşabilir. Çocuklarda uzun süreli yaşanılan demir eksikliğinden dolayı gelişimsel gerilik görülebilir Bu nedenle çocukların ve gençlerin demir yönünden zengin bir diyete sahip olması gerekmektedir. Çocuğunuz için iyi gelebilecek besinler haftanın iki veya üç günü yağsız kırmızı et veya beyaz et, bakliyat, fındık veya yağlı tohumlar olarak sıralanabilir. Eğer vegan ya da vejetaryen beslenme stiline sahip bir aileyseniz, çocuğunuzun yeterli demiri aldığından emin olmak için diyetisyenle çalışmanız önerilmektedir.

Öte yandan demir emilimini kolaylaştırmak için C vitamini açısından zengin olan, kivi, mandalina, lahana, brokoli gibi yiyeceklerle diyeti destekleyebilirsiniz. Bu dönemde çocuklara yemek sırasında veya yemek saatlerine yakın zamanlarda hayvansal süt içirmemeye çalışmanız demir emilimi açısından yararlı olacaktır. Çocuğunuzun eğer ciddi bir demir eksikliği durumu varsa sadece diyet çare olmaz. Bu nedenle doktorunuzun yönlendirmelerine uyarak tavsiye ettiği takviyeleri almanız gerekmektedir.

1 Yaş bebeklerde demir eksikliği nasıl giderilir?

Bebeklerin sağlıklı gelişebilmesi için demir oldukça önemlidir. “Özellikle prematüre doğan veya anne sütünden ya da mamadan yeterli miktarda demir alamayan bebeklerde demir eksikliği gelişme riski daha yüksektir.” Bu nedenle özellikle “demir eksikliği doğal yollarla nasıl giderilir?” sorusu bebekler için oldukça yaygın sorulan bir soru haline gelmiştir.

Hamilelik süresince annede ciddi bir demir eksikliğine rastlanmadığı koşulda bebek ilk altı ay yeteri kadar demire sahip olabilir. Ancak altıncı aydan sonra katı gıdalara geçiş demir alımı için oldukça önemlidir. Bebeğin diyetine katı gıdaların geç girmesi bu yaştaki bebeklerin demir eksikliğinin yaygın sebebi olarak bilinmektedir. Yaklaşık altıncı ayda bebeğe demir takviyeli mamalar vermeye başlanması uygundur. Daha sonra ise yavaş yavaş püre haline getirilmiş demir bakımından zengin olan gıdalara yönlendirilebilir. Özellikle ilk bir yıl bebeğe inek sütü, keçi sütü gibi hayvansal sütler içirmek demir emilimini yavaşlatabilir. Bu nedenle ilk bir sene bebeklere hayvansal süt verilmemelidir. Bebek eğer vejetaryen ya da vegan bir ailede büyüyorsa diyetisyen kontrolünde beslenmelidir.

2 Yaş bebeklerde demir eksikliği nasıl giderilir?

Olası bir hastalığın dışında, zayıf beslenme, çok fazla hayvansal süt tüketimi gibi durumlar iki yaşındaki bebeğinizde demir eksikliğine sebep olabilir. Uzun süreli emzirme özellikle anne sütünün katı gıda yerine de geçmesi iki yaş için demir açısından problem oluşturabilir. Bu nedenle bebeğinizi olabildiğince katı yiyeceklere yönlendirmeniz gerekmektedir. Eğer diyet ile tedavi olabilecek bir demir eksikliği mevcut ise, demir açısından zengin besinlerle takviye yapmak en doğal yol olacaktır. Aynı zamanda bebeğinizin sevebileceği, bol miktarda C vitamini içeren meyve ve sebzelerle vücuda alınan demir emilimine daha fazla katkıda da bulunabilirsiniz.

Gebelikte demir eksikliği bebeği nasıl etkiler? Hamilelikte demir eksikliği

Demir eksikliğinin derecesi, anne ve bebeğin sağlığını doğrudan ilgilendirmesi açısından büyük önem taşıyor. Hamilelikte görülen ileri derece demir eksikliği; bebek ölümleri, bağışıklık sistemi zayıflıkları ve enfeksiyon gibi sağlığı ilgilendiren riskleri de beraberinde getirebiliyor. Besinsel olarak en iyi demir kaynakları; yumurta, et ve et ürünleri, balık, karaciğer, yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve tam tahıllardır. Ayrıca badem, kuru erik ve siyah kuru üzüm de iyi birer kaynaktır. Bu yemişler için ara öğünler çok uygundur.